مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

144

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

بسطامى ، ابو تراب نخشبى ، ابو حفص حداد نيشابورى و حاتم بن عنوان بلخى را درك كرده است و از مريدان حاتم اصم بلخى بشمار مىرود . « 1 » او هميشه لباس سپاهى بر تن داشت و همسرش فاطمه بلخى از زنان پاك‌سرشت بلخ بود . اين بانوى پارسا در تاريخ تصوف جايگاه والايى داشت . بعضى از مورّخان كنيت احمد خضرويّه را ابو على دانسته‌اند . وى دختر بزرگش ام على را به ازدواج با يزيد بسطامى درآورد . از ابو حفص حداد پرسيدند كه از طايفهء صوفيان كدام را بزرگتر يافتى ؟ پاسخ داد : احمد بن خضرويّهء بلخى را و من گمان نمىكنم كه از اين مرد پارساتر كسى باشد . ابو حفص مىگويد : چيزى جز مروّت و فتوّت از احمد بلخى ظاهر نمىشد . « 2 » اكثر محقّقان كنيهء او را ابو حامد آورده‌اند و مىافزايند كه احمد در زهد و فتوّت معروف بوده است . محمّد بن حامد بلخى نقل مىكند كه من در هنگام نزع كنار بستر احمد بن خضرويه نشسته بودم ، احمد به من گفت : از خداوند 95 سال عمر گرفتم ، از وى مسأله‌اى سؤال كردم . اشك چشمهايش را فراگرفت و گفت : اى فرزندم در اين خانه مدت 95 سال باز بود اكنون در ديگرى به روى من باز مىشود ، ولى نمىدانم در سعادت به روى من باز مىشود و يا در شقاوت ؟ من هنوز در انتظار جواب بودم كه گفت : الآن هفتصد دينار مقروض هستم و طلبكاران حاضرند سپس به‌سوى آنها نظر كرد و گفت : بار خدايا ، قرضهايم را بده و مرا به‌سوى خود فراخوان . در همين موقع كوبهء در به صدا در آمد . در را باز كردم كوبندهء در گفت : منزل احمد بن خضرويه همين‌جاست ؟ پاسخ دادم : بلى ، گفت : طلبكارانش چه شدند ؟ گفتم : همه رفتند و ديدم كه احمد چشمهاى خود را براى هميشه فروبست . « 3 » ابو حامد احمد بلخى گفت : هيچ خوابى گرانتر از خواب غفلت نيست ؛ راه پيداست و حق آشكار و نگهبانان شنوا ؛ در اين محل چيزى جز جهل باعث گمراهى نيست . گفت :

--> ( 1 ) - طبقات الصوفيه ، سلّمى ، ص 103 ؛ سير أعلام النبلاء ، 11 ، ص 488 ؛ طبقات الكبرى شعرانى ، ص 70 ؛ فضائل بلخ ، ص 220 ؛ نفحات الانس ، ص 54 ؛ صفة الصفوة ، ج 4 ، ص 137 . ( 2 ) - طبقات الصوفية ، سلمى ، ص 103 ؛ نفحات الانس ، ص 55 ، فضائل بلخ ، ص 222 ؛ تذكرة الاولياء ، ص 346 . ( 3 ) - فضائل بلخ ، ص 220 ؛ ترجمهء رسالهء قشيريه ، ص 44 ؛ صفة الصفوة ، ج 4 ، ص 138 ؛ جامع كرامات الاولياء ، ج 1 ، ص 390 ؛ سير اعلام النبلاء ، ج 11 ، ص 488 ؛ تاريخ الاسلام ، ذهبى ، حوادث سالهاى 221 - 240 ، ص 49 .